گزارش اول: ۹ کشته در تظاهرات گسترده ازبکستان گزارش ‌شد

آنچه ‌می‌خوانید تحلیل گزارش‌های دنباله‌دار روزنامه لس‌آنجلس تایمز درباره ناآرامی‌های ازبکستان در سال ۲۰۰۵ میلادی است. در این بررسی‌ها هفت گزارش انتخاب شده و ترجمه کامل آنها به همراه تحلیل ارائه شده است. در ترجمه گزارش‌ها قواعد نشانه‌گذاری و پاراگراف‌بندی انگلیسی را مثل متن اصلی نگه‌داشته‌ام. برای همین، گاه جمله‌ها غیرفارسی به نظر می‌رسد. هدف از این کار صرفا آشنا کردن مخاطب فارسی‌زبان با شیوه نگارش خبر به زبان انگلیسی بوده است. بدیهی است که در زبان فارسی هر جا چنین ساختارهایی سخت‌هضم یا نامانوس به نظر برسد، آنها را روان‌تر می‌نویسیم.

گزارش اول: ۲۳۰ کلمه:


۹ کشته در تظاهرات گسترده ازبکستان گزارش ‌شد

 در تیترها، عددها برای این که جای کم‌تری بگیرند، به عدد نوشته می‌شوند. اما در متن، در آغاز جمله‌ها عددها با حروف نوشته می‌شوند. همچنین عددهای یک تا ده هم به حروف نوشته می‌شوند.
آسوشیتدپرس، مه ۱۳، ۲۰۰۵
۱  تاشکند، ازبکستان – هزارها نفر، که بسیاری از آن‌ها مسلح بودند، امروز به خیابان‌های شهری در شرق ازبکستان آمدند، به زندانی حمله کرده و زندانیانی را آزاد کردند تا به بازداشت تجار سرشناش متهم به افراطی‌گرایی اسلامی اعتراض کنند، شاهدها گفتند.  در لید از مجهول‌نویسی پرهیز شده است. یعنی به جای این که نوشته شود زندانیان توسط تظاهرکنندگان آزاد شدند، نوشته شده که تظاهرکنندگان زندانیان را آزاد کردند.
ریچارد کیبل در کتاب راهنمای روزنامه‌نگاری می‌نویسد، «از فعل معلوم استفاده کنید. به جای: “نشستی توسط روسای تی‌یو‌سی هفته آینده برگزار خواهد شد،” بهتر است که بنویسید: “روسای تی‌یوسی هفته دیگر ملاقات می‌کنند.”»
در روزنامه‌نگاری نوین به ندرت لیدها با مجهول‌نویسی آغاز می‌شوند. علت آن است که جملات معلوم به شکل زنده‌تر و با تحرک بیشتری اتفاقات را بیان می‌کنند. نتیجه این که خبر خواندنی‌تر و زنده‌تر جلوه می‌کند.
۲ گزارش‌های رسانه‌های روسی گفت نه نفر کشته شده بودند و ۳۴۴ نفر زخمی.  «نه نفر» در اینجا به حروف نوشته شده است. اما در تیتر به عدد نوشته شده بود.
۳ رئیس‌جمهوری ازبکستان اسلام کریم‌اف و سایر رهبران به اندیجان شتافتند، جایی که شاهدها گزارش دادند چند ساختمان در آتش می‌سوخت. این شهر در ۱۷۵ کیلومتری شرق تاشکند، پایتخت، نزدیک مرز قزقیزستان، مرکز ناآرامی‌های رو به گسترش بوده است.  در کتاب خبرنویسی و گزارشگری برای رسانه‌های امروز آمده است، «یک فعل قوی و رنگ و لعابدار در هر جمله هر نوشته‌ای را بهتر می‌کند.»
۴ شامیل بایگین، گزارشگر رویترز در اندیجان، گفت، «من سه جسد دیده‌ام، دو مرد و یک زن …. لااقل سه ماشین سوخته دیده‌ام، چاله‌هایی پر از خون در پیاده‌رو و همین حالا می‌توانم صدای تیراندازی بشنوم.» استفاده از «،» به جای «:» این روزها روشی متداول در آوردن نقل قول‌ها است. چنین به نظر می‌رسد که «،» در مقایسه با «:» مکث بین دو عبارت منبع خبر و خود نقل قول را کاهش می‌دهد و در نتیجه جمله روان‌تر خوانده می‌شود.
آسوشیتدپرس در ارائه آمار مربوط به کشته شده‌ها به رسانه‌های روس اکتفا نکرده است. مشاهدات گزارشگر رویترز که در پوشش خبر از آسوشیتدپرس پیشی گرفته هم آورده شده است. گزارشگر رویترز مرگ سه نفر را تائید کرده است: «من سه جسد دیده‌ام …»
آنچه از بایگین نقل شده تصویرهای روشنی از شورش های ازبکستان به دنیای خارج مخابره می‌کند. جمله‌های بایگین عینی و بدون استنباط است.
۵ این ۲۳ بازداشتی به فعالیت‌های مغایر با قانون اساسی و تشکیل گروهی خشونت‌طلب و افراط‌گرا متهم شده‌اند، اما فعالان حقوق بشر می‌گویند اتهام آن‌ها بخشی از سرکوب ناراضیان مذهبی است.
 ۶ والی‌جُن آتاخون‌جونوو، برادر یکی از متهمان، گفت نیروهای امنیتی تیرهای هوایی شلیک می‌کردند و این زمانی بود که هزاران نفر از مردم جلوی ساختمان دولتی اندیجان تجمع کرده بودند. اگر بخواهیم این پاراگراف را با شیوه رایج نگارش خبر در فارسی بنویسیم باید بند دوم جمله را اول بیاوریم. یعنی: «زمانی که هزاران نفر از مردم جلوی ساختمان دولتی اندیجان تجمع کرده بودند، نیروهای امنیتی تیرهای هوایی شلیک کردند.»
در زبان انگلیسی، لااقل تا سال ۱۹۴۰، چنین شیوه‌ای رایج بود. اما حالا چون می‌گویند زبان خبرنویسی باید کوتاه و مختصر مفید باشد و اصل خبر را به سرعت به مخاطب منتقل کند، ترجیح این است که جمله پایه که اصل اتفاق را بیان می‌کند ابتدا بیاید و جمله پیرو در ادامه.
 ۷ «مردم به پا خاسته‌اند،» او گفت.  جمله‌های کوتاه اما تاثیرگذار لایق آن هستند که در پاراگرافی جداگانه آورده شوند تا تاثیرگذاری‌شان بیشتر شود.
۸ یک سخنگوی دولت در تاشکند گفت ساختمان‌های دولتی هنوز تحت کنترل دولت هستند.
۹ ساعاتی پس از اغتشاش اندیجان، پلیس شخصی را که احتمال داشت یک بمب‌گذار انتحاری باشد جلوی سفارت اسرائیل در پایتخت ازبکستان با شکیک گلوله کشت، سفارت امریکا گفت. این خبر آسوشیتدپرس اولین خبر درباره آشوب اندیجان است. گزارشگر آسوشیتدپرس که خبر خود را با توجه به «بروز ناآرامی در ازبکستان» تنظیم کرده این امکان را در نظر گرفته که ممکن است حمله انتحاری جلوی سفارت اسرائیل بخشی از آشوبی گسترده در کشور باشد که گسترش می‌یابد. در روزهایی که در پی می‌آید مشخص می‌شود درگیری‌ها تنها در شهرهای شرقی ازبکستان گسترش داشته است.
### دقت کنید که به غیر از پاراگراف پنجم، بقیه پاراگراف‌ها با ذکر یک منبع آورده شده‌اند.
پاراگراف یک: «شاهدها گفتند»
پاراگراف دو: «گزارش‌های رسانه‌های روسی گفت»
پاراگراف سه: «شاهدها گزارش دادند» [در پاراگراف سوم این که رئیس‌جمهوری ازبکستان به اندیجان شتافته. بدون ذکر منبع آورده شده، اما این که اندیجان در آن لحظه‌ها در آتش می‌سوخته به نقل از «شاهدها گزارش دادند» آورده شده است.
در کتاب خبرنویسی و گزارش‌گری برای رسانه‌های امروز  آمده، «ربط خبر به یک منبع (attribution)، منبع اطلاعات را در اختیار خوانندگان می‌گذارد. اما، هر تکه‌ای از اطلاعات به منبع نیاز ندارد… و گاه حتی مسخره تلقی می‌شود.»
مثلا، اگر استقلال ۲-۱ از پرسپولیس برده باشد، نیازی نیست که گفته شود «علی پروین گفت که استقلال ۲-۱ از پرسپولیس برد.» چون این اطلاعات آن‌قدر مشخص و معلوم هست که بتوان آن‌را از دهان خود موسسه خبری بازگو کرد. – البته پرسپولیسی‌ها به دل نگیرند. برعکس‌اش هم می‌تواند صادق باشد. 🙂
رویترز و آسوشیتدپرس و بسیاری دیگر از روزنامه‌های معتبر هرگاه به یقین از موضوعی اطلاع ندارند یا هرگاه بیان اطلاعات ممکن است مشکل‌ساز بشود، آن اطلاعات را با ذکر منبع اطلاعات می آورند.
در همین حال، هرگاه منبع خبر نظری راجع به اتفاقی بیان کند، این نظر هم حتما به نقل از منبع خبر آورده می‌شود. اگر نظر با ذکر منبع آورده نشود، خواننده ممکن است تصور کند که این نظر خود موسسه خبری بوده‌ است در حالی که اصل این روزها این است که موسسه‌های خبری کار قضاوت و نظر دادن را به کسان دیگر بسپارند و خود تنها نقل‌کننده و توضیح‌دهنده رویدادها باشند.
مثال یک نقل قول که به یک منبع خبر ربط داده شده است:
[آیت‌الله جنتی] دبير شوراي نگهبان افزود: مي‌گويند، يك احتمال اين است كه [مسئول انفجارهای لندن] القاعده بوده است. القاعده يعني بوش و بلر. چه كسي اين القاعده را به راه انداخت؟»
در صورتی که این نقل قول بدون منبع خبر ذکر بشود، خواننده می‌تواند تلقی کند که نشریه هم بوش و بلر را مسبب انفجارهای لندن می‌داند.
پاراگراف ۴: «شامیل بایگین، گزارشگر رویترز در اندیجان، گفت،»
پاراگراف ۵: دقت کنید در این پاراگراف باز چون آسوشیتدپرس به طور قطع موضوع اتهام را می‌داند، آن را از دهان خود بازگو کرده است، اما این که «اتهام آن‌ها بخشی از سرکوب گسترده ناراضیان مذهبی است» موضوعی است که ثابت نشده و برای همین آسوشیتدپرس آن‌را به نقل از «فعالان حقوق بشر» بازگو می‌کند. اگر آسوشیتدپرس این جمله را بدون ذکر منبع بازگو می‌کرد، دولت ازبکستان می‌توانست اعتراض کند، که «آسوشیتدپرس ازبکستان را متهم کرده است که دولت قصد دارد ناراضیان مذهبی را سرکوب کند.» در حالی که حالا دولت ازبکستان تنها می‌تواند بگوید، «آسوشیتدپرس “به نقل از فعالان حقوق بشر” نوشته است که …
پاراگراف شش: «والی‌جُن آتاخون‌جونوو، برادر یکی از متهمان، گفت»
پاراگراف هفت: «او گفت»
پاراگراف هش: «یک سخنگوی دولت در تاشکند گفت»
پاراگراف نه: «سفارت امریکا گفت» در این خبر کوتاه ۲۳۰ کلمه‌ای هفت منبع خبر ذکر شده است:
شاهدها
رسانه‌های روس
گزارشگر رویترز
فعالان حقوق بشر
برادر یکی از متهمان
یک سخنگوی دولت
سفارت امریکا

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *