گزارش چهارم: در ازبكستان، ارتش مركز شهر پرآشوب را می‌بندد

آنچه ‌می‌خوانید تحلیل گزارش‌های دنباله‌دار روزنامه لس‌آنجلس تایمز درباره ناآرامی‌های ازبکستان در سال ۲۰۰۵ میلادی است. در این بررسی‌ها هفت گزارش انتخاب شده و ترجمه کامل آنها به همراه تحلیل ارائه شده است. در ترجمه گزارش‌ها قواعد نشانه‌گذاری و پاراگراف‌بندی انگلیسی را مثل متن اصلی نگه‌داشته‌ام. برای همین، گاه جمله‌ها غیرفارسی به نظر می‌رسد. هدف از این کار صرفا آشنا کردن مخاطب فارسی‌زبان با شیوه نگارش خبر به زبان انگلیسی بوده است. بدیهی است که در زبان فارسی هر جا چنین ساختارهایی سخت‌هضم یا نامانوس به نظر برسد، آنها را روان‌تر می‌نویسیم.

گزارش چهارم: ۱۰۱۱ کلمه:


علاوه بر لید، پاراگراف‌های ۲ (تا حدودی)، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷ و ۸  تحولات جدید را گزارش می‌کنند. مثل مسدود شدن مرکز شهر، مخفی نگه داشتن اطلاعات از دست خبرنگارها و ادامه درگیری‌های پراکنده.
پاراگراف‌های ۹ تا ۱۵ به ذکر پیشینه یا اطلاعات مرتبط با خبر (context ) پرداخته‌اند. برخی از این اطلاعات نسبت به گزارش‌های قبلی به روز شده است.
پاراگرافت ۱۶ خبر جدید دیگری است که طی آن تونی بلر نخست‌وزیر انگلستان خواسته تا ناظران بین‌المللی برای تحقیق درباره واقع ازبکستان وارد کشور بشوند.
پاراگراف ۱۴ تا ۱۷ برای اولین بار نشان می‌دهد که تظاهرکننده‌ها که قلع و قمع شده‌اند، آنقدرها هم مهربان نبوده‌اند. این بخش از گزارش که ۳۰ درصد از حجم گزارش را نیز به خود اختصاص داده از بار ترحم به خاطر کشتار مسلمانان در ازبکستان کشوری که متحد امریکا در آسیای میانه است می‌کاهد.
به این ترتیب، آقای هولی اول تحولات جدید را نوشته، سپس پیشینه و اطلاعات مرتبط را آورده تا تحولات جدید در چارچوب این اطلاعات معنا پیدا کنند. سپس در انتهای گزارش، همچنان با رعایت اصول عینی‌گرایی، نقل قول‌هایی از یک گروگان آورده شده تا از بار ترجم نسبت به شورشیان بکاهد.

در ازبكستان، ارتش مركز شهر پرآشوب را می‌بندد

دولت سعي دارد اطلاعات درباره وقايع انديجان را مخفي نگه دارد، اما جزئيات اين قلع و قمع خونين همچنان دارد آشكار مي‌شود.
ديويد هولي
از نويسندگان لوس‌آنجلس تايمز
مه، ۱۶ ۲۰۰۵
۱ مسكو – ارتش ازبكستان يكشنبه مركز شهر انديجان را در شرق ازبكستان مهر و موم كرد و این در پی آن است که دولت پرزيدنت اسلام كريم‌اف سعي مي‌كرد اطلاعات درباره قلع و قمع خونين هفته گذشته هزارها تظاهركننده و شبه‌نظامي را مخفي نگه دارد.  … قلع و قمع خونين هفته گذشته هزارها تظاهركننده و شبه‌نظامي» به عنوان پیشینه یا اطلاعات مرتبط (context ) آخرین تحول یعنی مهر و موم شدن مرکز شهر اندیجان را با سرکوب خونین روز جمعه مرتبط می‌کند.
۲ گزارش‌هاي دقيق‌تري از كشتارِ جمعه زمانی كه فاميل‌ها و آشنايانِ كشته شده‌ها مرده‌ها را خاك مي‌كردند، ارایه شد، با این که مقامات سعي داشتند خبرنگارها را از رفتن به انديجان باز دارند. فعالان حقوق بشر، يك دكتر و برخي ديگر تعداد كشته شده‌ها را بين ۳۰۰ تا ۵۰۰ نفر برآورد كرده‌اند. در پاراگراف دوم علاوه بر ذکر اطلاعاتی درباره تحولات جدید، اطلاعات مربوط به تعداد کشته‌های روز جمعه به روز شده و این بار به نقل از فعالان حقوق بشر، یک دکتر و برخی دیگر بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ نفر برآورد شده است.
۳ آندره بابيتسكي، يك گزارشگر روس كه براي راديوي اروپاي آزاد – كه امريكا آن‌را راه انداخته – كار مي‌كند، يكشنبه در گفت‌وگويی تلفني از انديجان گفت كه مركز شهر توسط پليس و سربازها مسدود شده است. مشاهدات بابیتسکی خبر مسدود شدن مرکز شهر را بسط داده و تائید می‌کند.
۴ «خود شهر هم قفل شده است، راه‌هاي دسترسي بسته شده‌اند، و در ورودي‌هاي شهر پست‌های ايست‌بازرسي گذاشته‌اند،» بابيتسكي گفت. «ما مجبور شديم از راهی فرعي استفاده كنيم. مركز شهر تماما بسته است.» به این تکنیک متداول نقل قول نویسی توجه کنید.
«…،» بابیتسکی گفت. «…»
در واقع، دو نقل قول با یکبار ذکر منبع.نکته دیگر: آوردن نقل قول‌های متنوع به گزارش »رنگ» می‌دهد. آقای هولی فقط می‌توانست بنویسد که مرکز شهر توسط پلیس مسدود شده و این نقل قول دوم را حذف کند. اما مشاهدات بابیتسکی کاری می‌کند تا صحنه در ذهن خواننده نقش ببندد.
در کتاب خبرنویسی و گزارش‌گری برای رسانه های امروز آمده، «نقل قول خوب در خبر مثل یک مشاهده خوب است. به خوانندگان تصاویر قوی ذهنی می‌دهد و کاری می‌کند تا آن‌ها گزارش را رها نکنند.»
۵ يكي از همكاران بابيتسكي، صدرالدين آشورف، گزارش‌گر بخش ازبكستان راديو، گفت او يكشنبه به خاطر ترس از جان از انديجان خارج شده است.
۶ در همين حال، تقاطعي براي عبور به قرقيزستان در شهر كوراسف يكشنبه دوباره باز شد، اما در جاهاي ديگر در امتداد مرز در حالي كه مردم از مرزها مي‌گريختند گزارش‌ها از درگيري‌ها خبر مي‌داد. اين را خبرگزاري روسي اينترفاكس به نقل از مرد آواره‌ای كه وقایع لب مرز را توصيف مي‌كرد گزارش داد.

خبر جدید دیگر این است که تقاطعی برای عبور به قرقیزستان باز شده، اما درگیری‌ها به صورت پراکنده همچنان وجود دارد.

 

یک نکته دیگر در مورد نقل قول‌ها: آقای هولی می‌توانست بنویسد:
«خبرگزاري روسي اينترفاكس به نقل از آواره‌ای كه وقایع لب مرز را توصيف مي‌كرد گزارش داد که تقاطعي براي عبور به قرقيزستان در شهر كوراسف دوباره يكشنبه باز شد، اما در جاهاي ديگر در امتداد مرز  در حالي كه مردم از مرزها مي‌گريختند گزارش‌ها از درگيري‌ها خبر مي‌داد.»
به جای آن، آقای هولی ترجیج داده اول خبر را بنویسد که تقاطعی لب مرز باز شده، اما درگیری ها ادامه دارد و بعد منبع خبر را ذکر کند.
ذکر منابع خبر در ابتدای پاراگراف که گاه یکی دو خط طول می‌کشد، خواننده را خسته می‌کند. خواننده بیشتر تمایل دارد اول بداند چه اتفاقی افتاده و بعد بداند این را چه کسی گفته است.
در کتاب «راهنمای خبرنویسی و گزارشگری برای رسانه‌های امروز آمده، «منبع خبر عموما به دنبال اطلاعات می‌آید چون آنچه گفته می‌شود عموما از این که چه کسی آن را گفته مهم‌تر است.»
در این کتاب اضافه شده است، «برخی اوقات، با این حال، منبع خبر چنان اهمیتی دارد که قبل از اطلاعات می‌آید.»

۷ «گروه ما حدود ۱،۰۰۰ نفر بود،» همان مرد که نامش معلوم نبود گفت. «ارتش ازبكستان چندين بار به ما تيراندازي كرد … اگر چه ما به آن‌ها گفته بوديم كه شهروندان عادي انديجان هستيم. آخر سر هم وقتي مي‌خواستيم وارد قرقيزستان بشويم، نگهبانان مرزي ازبكستان به ما تيراندازي كردند.» مرد آواره گفت كه چهار نفر در اين گروه كشته شده و برخي ديگر زخمي شدند.» پاراگراف‌ ۷ ادامه نقل خبرِ خبرگزاری اینترفاکس است. در این پاراگراف دیگر منبع خبری اینترفاکس نیامده. اما عبارت «همان مرد» که به مرد آواره در پاراگراف قبلی رجوع می‌دهد، نیاز به آوردن دوباره منبع خبری انترفاکس را رفع کرده است.
آوردن این نقل قول نیز به گزارش رنگ بیشتری می‌دهد. خلاصه این که در آوردن نقل‌قول‌ها، مشاهدات و جزئیات متنوع درنگ نکنید.
 ۸ در آنچه به نظر اتفاق جداگانه‌اي مي‌آمد، ساكنان دهكده مرزي تلفك‌توش در ازبكستان گفتند كه تعدادي از مردم در درگيري‌هايي كه قبل از سحر بين آن‌ها و نيروهاي دولتي رخ داد كشته شده‌اند، آسوشيتدپرس گزارش داد. حدود ۵۰۰ نفر، شامل شبه‌نظاميان، پس از درگيري با گذر از مرز وارد قرقيزستان شدند، اعضاي دهكده گفتند. يكي از روستایی‌ها گفت هشت نفر از ارتشي‌ها كشته شدند.  دقت کنید عبارت «در آنچه به نظر اتفاق جداگانه‌ای می‌آمد،» چگونه کمک کرده‌ است که دو نقل قول و دو اتفاق از یکدیگر متمایز بشوند.
۹ درگيري جمعه در انديجان كمي پس از نيمه شب زماني كه گروهي از مردان مسلح به زنداني حمله كردند و صدها زنداني را آزاد كردند شروع شد؛ برخي از منابع گفتند كه ۶۰۰ تا ۲،۰۰۰ زندانی آزاد شدند. ۲۳ كاسب سرشناس كه گفته مي‌شود با يك گروه اسلامي‌ افراط‌گرا به نام اكرميه ارتباط داشتند، در بين زندانيان بودند. آن‌ها به اتهام افراط‌گرايي مذهبي در محاكمه به سر مي‌بردند.  در پاراگراف ۹ پس از ارایه آخرین اخبار، دوباره نوبت به پیشینه و اطلاعات مرتبط (context ) رسیده و خلاصه‌وار علت بروز درگیری‌ها توضیح داده شده است.
۱۰ ساير زنداني‌ها مجرمان عادي يا زندانيان سياسي بودند.
۱۱ گروه‌هاي حقوق بشر برآورد كرده‌اند كه ازبكستان، يكي از متحدان امريكا در آسياي ميانه، ۶،۰۰۰ نفر را به دلايل سياسي يا مذهبي در زندان نگه داشته است. ساير زنداني‌ها مجرمان عادي يا زندانيان سياسي بودند.
۱۰در پاراگراف ششم مطلب شماره دو آمده بود، « در سال‌های اخیر، دولت پرزیدنت اسلام ای کریم‌اف هزارها نفر را به نام تندروهای اسلامی بازداشت کرده است.»
این اطلاعات حالا دو روز بعد کامل‌تر شده و آقای هولی توانسته به رقم «۶،۰۰۰» نفر نیز دست یابد. نکته دیگر آن‌که، عبارت «يكي از متحدان امريكا در آسيانه ميانه» كه در پاراگراف ۱۱ گنجانده شده، انتقاد عيني (بدون تحليل يا نظر) لوس‌آنجلس تايمز را به سياست‌هاي جرج بوش نشان مي‌دهد كه كشوري غير دمكراتيك را متحد خود مي‌داند.
آقای هولی می‌توانست فقط بنویسد، «گروه‌هاي حقوق بشر برآورد كرده‌اند كه ازبكستان۶،۰۰۰ نفر را به دلايل سياسي يا مذهبي در زندان نگه داشته است.»
به این ترتیب نگاه گزارشگر لوس‌آنجلس تایمز با استفاده از ابزار عینی بیان شده است.
۱۲ مقامات ازبك گفتند كه نه نفر در درگيري‌هاي پيش از سحر در انديجان كشته شدند، كه به نظر مي‌رسد، چند نفر كه تنها تماشاگر صحنه بوده‌اند نيز در بين كشته شدگان بوده است. پیشینه و اطلاعات مرتبط با خبر که نسبت به گزارش‌های قبلی تکمیل‌تر شده است.
۱۳ برخي از زندانيانِ آزاد شده، بدون وقفه به تظاهراتي بزرگ در مركز شهر پيوستند. بخش اصلي كشتار جمعه بعدازظهر اتفاق افتاد، زماني كه ارتش روي تظاهركنندگان در ميداني در مركز شهر آتش گشود، به ساختماني دولتي كه توسط شبه‌نظامي‌ها تسخير شده بود حمله كرد و به گروهی ۲،۰۰۰ نفره كه از صف اصلي تظاهركننده‌ها فاصله گرفته بودند و برخي از آن‌ها مسلح بودند شليك كرد. پیشینه و اطلاعات مرتبط با خبر که نسبت به گزارش‌های قبلی تکمیل‌تر شده است.
 ۱۴ علي‌رغم تعداد زيادي از گزارش‌هاي شاهدها كه بنا بر آن بسياري از افراد غير مسلح قتل عام شده‌اند، دولت ازبكستان گفت فقط جنايت‌كارها و شبه‌نظاميان اسلامي كشته شدند زماني كه ارتش جمعه تيراندازي را شروع كرد.
۱۵ پرزيدنت در حالي كه شنبه در كنفرانسي در تاشكند، پايتخت، سخن مي‌گفت، تنها اطلاعات مبهمي از قلع و قمع ارايه داد و رد كرد كه ارتش به شهروندان بي‌گناه شليك كرده است. كريم‌اف گفت ۱۰ سرباز و تعداد بيشتري شبه‌نظامي در درگيري كشته شدند.
۱۶ اما در انگلستان، وزير امور خارجه جك استراو «زير پا گذاشتن آشكار حقوق بشر، نبود دمكراسي و شفافيت» را محكوم كرد و از ازبكستان خواست تا به صليب سرخ و ناظران خارجي اجازه بدهد از ازبكستان بازديد كنند.
۱۷ در انديجان، كديرژون ارگاشِف، رئيس محلي كميته بين المللي حقوق بشر يكشنبه در گفت‌وگويي تلفني توصيف كرد كه چطور او و معاونش ساعت‌ها در ساختمان دولتي گروگان گرفته شده بودند و زماني كه ارتشي‌ها حمله كردند به عنوان سپری انساني از آن‌ها استفاده شده است. پاراگراف ۱۷ تا ۲۴ (حجم ۲۹۶ کلمه، حدود ۳۰ درصد از حجم گزارش) به اتفاقاتی اختصاص یافته که در جریان سرکوب برای ارگاشِف یک ناظر حقوق بشر در اندیجان رخ است.
این روایت نشان می‌دهد که شبه‌نظامیان مسلمان با یک ناظر حقوق بشر و معاون او به شدت بدرفتاری کرده و آن‌ها را به مرگ تهدید کرده‌اند.
این هشت پاراگراف ربطی به تحولات جدید ندارد و جزو آن دسته از اطلاعاتی قرار می‌گیرد که برای توصیف دقیق‌تر و گسترده‌تر سرکوب روز جمعه آورده شده است.
آقای هولی با اختصاص حدود ۳۰ درصد از حجم گزارش خود به ماجرای ارگاشِف تصویری منفی از شبه‌نظامیان مسلمان ارایه داده که این به سیاست کاری روزنامه مربوط می‌شود و از حوصله این مطلب که تنها به تحلیل فرم و نه محتوای گزارش پرداخته خارج است. فقط این که، آقای هولی مثل یک مسئول تحقیق و تفحص در تمام گزارش‌های خود سعی کرده با دستیابی به اطلاعات جدید به اتفاق روز جمعه نور بتاباند. و در روزهایی که در پی آمده، تنها به پوشش تحولات جدید بسنده نکرده است.
 ۱۸ او گفت در جريان محاكمه ۲۳ كاسب از آن‌ها حمايت كرده، اما او به ساختمان دولتي رفته بود تا از اعضاي اكرميه به خاطر توسل به زور و تسخير ساختمان دولتي انتقاد كند.
۱۹ «ما به آن‌ها گفتيم كه آن‌ها افكار جامعه بين‌المللي را عليه خود مي‌كنند،» او گفت. «من به آن‌ها گفتم كه تا پيش از اين نظر مثبتي نسبت به آن‌ها وجود داشته ولي حالا كه عده‌اي بيگناه در شهر كشته شده‌اند اين موضوع تغيير مي‌كند. پس از آن، ما را مجبور كردند كه روي زانو بنشينيم و دستانمان را بستند.»
 ۲۰ ارگاشف گفت كه او را كتك زدند و هر آنچه داشته را برده‌اند. «يكي از شبه‌نظاميان به من گفت كه به هر حال به زودي كشته مي‌شوم. و براي همين، حلقه ازدواجم را از دستم خارج كرد و تمام پولم را برداشت.»
 ۲۱ مقامات پليس، آتش‌نشان‌ها جزو ۲۵ گروگاني بودند كه شبه‌نظاميان گرفته بودند، او گفت.
۲۲ اوايل عصر، زماني كه ارتشي‌ها به ساختمان نزديك شدند، گروگان‌ها از گردن به يكديگر بسته و مجبور شدند با شبه‌نظاميان تا حاشيه شهر بروند، جايي كه با سربازان سنگرگرفته در زره‌پوش‌ها مواجه شدند.
۲۳ «شليكی دو طرفه آغاز شد. اين معجزه بود كه من اول به زمين افتادم،» او گفت. «بعضي ديگر هم روي من افتادند. من از ناحيه گردن جراحت ناچيزي برداشتم. اما ديگران همگي كشته شدند. تنها چهار [گروگان] نفر زنده ماندند …. ما تمام شب زير جسدها مانديم. و شنبه صبح، وقتي نيروهاي پليس و ارتش آمدند، ما به بيمارستان منتقل شديم.»
 ۲۴ ارگاشف گفت برايش شگفت‌انگيز بود كه شبه‌نظاميان چطور برخورد مي‌كردند.
 ###
 ياكوف ريژاك رئيس‌دفتر لوس‌آنجلس تايمز به تهيه اين گزارش كمك كرده است.

  Bruce D. Itule/Douglas A. Anderson, (2000), News Writing and Reporting for Today’s Media, McGraw-Hill, United States, 5th Edition

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *