گزارش پنجم: مقام‌های ازبكستان اتهام كشتن غیرنظامی‌ها را رد مي‌كنند

آنچه ‌می‌خوانید تحلیل گزارش‌های دنباله‌دار روزنامه لس‌آنجلس تایمز درباره ناآرامی‌های ازبکستان در سال ۲۰۰۵ میلادی است. در این بررسی‌ها هفت گزارش انتخاب شده و ترجمه کامل آنها به همراه تحلیل ارائه شده است. در ترجمه گزارش‌ها قواعد نشانه‌گذاری و پاراگراف‌بندی انگلیسی را مثل متن اصلی نگه‌داشته‌ام. برای همین، گاه جمله‌ها غیرفارسی به نظر می‌رسد. هدف از این کار صرفا آشنا کردن مخاطب فارسی‌زبان با شیوه نگارش خبر به زبان انگلیسی بوده است. بدیهی است که در زبان فارسی هر جا چنین ساختارهایی سخت‌هضم یا نامانوس به نظر برسد، آنها را روان‌تر می‌نویسیم.

گزارش خبری: ۸۹۸ کلمه:


 

مقام‌های ازبكستان اتهام كشتن غیرنظامی‌ها را رد مي‌كنند

دادستان كل مي‌گويد تمام كشته شده‌ها مسلح بودند. فعالان حقوق بشر پافشاري مي‌كنند بسياري از قلع و قمع شده‌ها تظاهركنندگان غير مسلح بودند.
ديويد هولي
از نويسندگان لوس‌آنجلس تايمز
مه ۱۸، ۲۰۰۵
۱ مسكو – دولت ازبكستان و مخالفان آن پنج‌شنبه وارد جدلي لفظي درباره سركوب خونين هفته گذشته عليه هزارها تظاهركننده و شبه نظامي مسلح در انديجان در شرق ازبكستان شدند.

امروز جایی درگیری نبوده، کسی هم نخواسته از مرز فرار بکند. اما اختلاف بر سر تعداد کشته شده‌ها و روایت سرکوب همچنان ادامه دارد و این همان موضوعی است که دیوید هولی را وا داشته تا دوباره پشت کامپیوتر خود بنشیند و درباره سرکوب ازبکستان بنویسد.

در خبرنویسی چیزی وجود دارد که به آن زاویه خبر (News_Angle یا News_Peg ) گفته می‌شود. یعنی این که از چه زاویه‌ای به خبر نگاه کنیم.
در کتاب راهنمای روزنامه‌نگاری برای رسانه های امروز آمده است، «پیدا کردن بهترین زوایه (رویکرد به خبر) یکی از بزرگترین چالش‌های یک روزنامه‌نگار است. اغلب وقتی رویکرد به خبر مشخص می‌شود، بقیه خبر خودش نوشته می‌شود.»

با توجه به رویکرد هولی درباره این خبر (جدال بین مقامات و ناظران حقوق بشر درباره تعداد کشته شده‌ها و چگونگی سرکوب) طبیعی است که انتظار داشته باشیم در متن خبر با جملاتی از مقامات و مقابل آن، جملاتی از ناظران حقوق بشر رو در رو باشیم. آقای هولی هم همین کار را کرده به اضافه این که پیشینه و اطلاعات مرتبط را نیز در خبر گنجانده است.

در این بین، لید خبر نقشی کلیدی دارد. آن‌را دقیق بنویسید. رویکرد به خبر را در لید توضیح بدهید و برجسته کنید. به این شکل، گزارش‌تان دقیق‌تر و منظم‌تر به سرانجام خواهد رسید و دبیر سرویس هم می‌تواند از همان لید یک تیتر خوب در بیاورد.

۲ دادستان كل كشور، رشيد كديرف، در كنفرانسي خبري در تاشكند، پايتخت، شواهد متعددي را كه نشان مي‌دهد شهروندان غير مسلح كه به تظاهرات جمعه در انديجان پيوستند جزيي از كشته شده‌ها هستند با ذكر دليل و مدرك رد كرد.
۳ عده‌ای از گروگان‌ها، شامل سه زن و دو خردسال، كشته شدند،» خبرگزاري روسي اينترفاكس به نقل از كديرف گزارش داد. «نيروهاي انتظامي به شهروندان صلح‌جو شليك نكردند. هر كسي كه كشته شده سلاح داشته است.»

در هفت مطلب لوس‌آنجلس تایمز، به غیر از گزارش آخر که از خود اندیجان تهیه شده و مشاهدات عینی گزارشگر لوس‌آنجلس تایمز را در خود جا داده، سایر گزارش‌ها از دفتر مسکوی لوس‌آنجلس تایمز و با تکیه بر اطلاعات منتشر شده روی تلکس‌ها، رادیوها و حداکثر چند گفت‌وگوی تلفنی تنظیم شده است.

در پاراگراف ۲ ، ۳ و چهار به نقل از رشید کدیرف دادستان کل کشور (مقام رسمی) درباره سرکوب اطلاعاتی ارایه شده است. این اطلاعات را خبرگزاری اینترفاکس منتشر کرده است. گفته‌های کدیرف در یک نقل قول غیر مستقیم، دو نقل قول مستقیم و یک نقل قول غیر مستقیم آورده شده، اما فقط یک جا گفته شده که این گفته‌ها به نقل از اینترفاکس نقل شده است.

 ۴ كديرف گفت ۱۶۹ نفر، شامل ۳۲ نيروي انتظامي، كشته شده‌اند.
 ۵ فعالان حقوق بشر، اما، همچنان تعداد كشته شده‌ها را ۳۰۰ تا ۵۰۰ نفر اعلام مي‌كنند، و برخي ادعا مي‌كنند تعداد زيادي از مردم در جاهاي ديگر منطقه كشته شده‌اند.
۶ پرزيدنت اسلام اي. كريم‌اف، كه در همان كنفرانس خبري صحبت مي‌كرد، از پوشش خبري رسانه‌هاي خارجي درباره درگيري در انديجان به شدت انتقاد كرد.
 ۷ «پوشش گسترده چيزي نيست جز پيش‌بيني نتايج بررسي‌هاي رسمي، ايجاد تصاويري براي تاثير بر افكار عمومي، و اين ادعا كه در ازبكستان مستبداني حكومت مي‌كنند كه مردم عادي را قتل عام مي‌كنند،» ايتارتاس، يك خبرگزاري روس گزارش داد. بخش بعدی گزارش آقای هولی به گفته‌های کریم‌اف رئیس‌جمهور ازبکستان مربوط می‌شود که آن گفته‌ها نیز به نقل از ایتارتاس، یک خبرگزاری روس دیگر آورده شده‌اند.
 ۸ نيگارا خيدوياتووا، رئيس حزب كشاورزان آزاد، حزبي مخالف كه هنوز مجوز فعاليت ندارد، در مصاحبه‌اي تلفني از تاشكند گفت هوادارانِ سازمانِ حزبيِ او دارند فهرستي از مردمي كه در انديجان و ساير بخش‌هاي شرقي ازبكستان كشته شدند تهيه مي‌كنند. پاراگراف ۸،۹ و ۱۰ بخش دوم گزارش آقای هولی را تشکیل می‌دهند که در مقابل اظهارات مقامات دولتی اظهارات مخالفان دولت آورده شده که از طریق گفت‌وگویی تلفنی با لوس‌آنجلس تایمز به دست آمده.
 ۹ تا به اينجا، آن‌ها ۷۴۵ كشته شمرده‌اند، شامل ۲۰۳ نفر كه يكشنبه در پخت‌آباد به گلوله بسته شده‌اند، او گفت.
۱۰ «مردم نسبت به حكومت خشمگين هستند،» خيدوياتووا گفت. «بنابراين، زماني كه مراسم خاكسپاري تمام بشود، مردم خود را براي مبارزه‌اي كه شروعِ پايان حكومت كريم‌اف است تجهيز خواهند كرد.»
۱۱ ادعاهاي هر دو طرف تائيد نشده است. مشاهداتِ شاهدها در انديجان و گزارشگرهاي رسانه‌هاي غربي، احتمال مي‌دهند كه بسياري از مردم غير مسلح در تظاهرات‌ها كشته شده باشند. شاهدها به رسانه‌هاي غربي، شامل لوس‌آنجلس‌تاميز، گفتند بسياري از شبه‌نظامي‌‌هاي مسلح به درگيري‌ها پيوستند.  پس از آوردن گفته‌های دو طرف، هولی تاکید می‌کند که هیچ کدام از این گفته‌ها تایید نشده‌اند. و سپس آن اطلاعاتی را می‌آورد که بیش از سایر گفته‌ها به واقعیت نزدیک است: «گزارشگرهاي رسانه‌هاي غربي، احتمال مي‌دهند كه بسياري از مردم غير مسلح در تظاهرات‌ها كشته شده باشند.»
۱۲ درگيري‌ِ پخت‌آباد نيز تائيد نشده است، اما شايعه درباره اين درگيري همچنان سر زبان‌ها است. آندرآ بابيتسكي، گزارشگري روس در راديو آزاد اروپا (راديويي كه توسط ايالات متحده تامين مالي مي‌شود) كه دوشنبه به پخت‌آباد رفته بود، در گفت‌وگويي تلفني گفت او متقاعد شده كه چنين درگيري‌اي آنجا رخ نداده است.
۱۳ اتفاقات انديجان شامل يورش به زنداني پيش از سحر توسط مبارزاني بود كه زندانياني را، شامل ۲۳ كاسب سرشناس، كه به اتهام اسلام‌گرايي افراطي در زندان به سر مي‌بردند، آزاد كردند.  در پاراگراف‌های ۱۳ تا ۱۸ پیشینه و اطلاعات مرتبط با خبر (context ) آورده شده تا خواننده بتواند بفهمد اصلا منشاء این جدل‌ها و نقل‌های مقابل هم چیست.
 ۱۴ با توجه به گزارش‌ها،  بيشتر كشته‌شده‌ها كمي بعد از حمله به زندان كشته شدند، زماني كه شبه‌نظامي‌ها ساختماني دولتي را تسخير كردند.
۱۵ در آن موقع، شاهدها گفتند، ارتش روي هزارها نفراز تظاهركنندگان، شامل برخي از افراد مسلح،  آتش گشود. «افراط‌گرايي» مذهبي، اگرچه به شكلي دقيق تعريف نشده است، اما در ازبكستان غيرقانوني است. از قانون براي سركوب گروه‌هاي بنيادگراي مذهبي كه خارج از نظام «مسجد‌هاي توسط دولت سازمان‌دهي» شده فعاليت مي‌كنند استفاده مي‌شود.
 ۱۶ فعالان حقوق بشر محاكمه ۲۳ كاسب را كه در انديجان مورد احترام مردم هستند محكوم كرده‌اند. برخي از ناظرها احتمال مي‌دهند آن‌ها شايد تا حدودي به اين دليل هدف قرار گرفته‌اند چون يك بنياد خيريه اسلامي راه انداخته‌ بودند كه از نظر دولت براندازانه تلقي مي‌شود.
 ۱۷ خيدويوتووا نمي‌داند چه كسي حمله به زندان را طراحي كرده است. «حمله به خوديِ خود در خفا انجام شده، و اين كه چگونه انجام شده مشخص نيست،» او گفت.
 ۱۸ «خيلي عجيب است، حمله خيلي خوب سازمان‌دهي شده بود، تمام نگهبان‌ها به ضرب گلوله كشته شدند و كسي زنده نماند. مطمئنا، اين احتمال وجود دارد كه قضيه تحريك مردم در ميان بوده باشد … فكر نمي‌كنم كارِ كساني بوده باشد كه زنداني‌ها را فراری دادند.»
۱۹ در بيانيه‌ي دوشنبه، سخنگوي وزير امور خارجه ريچارد بوچر «استفاده از زور و خشونت عليه مردم غير مسلح» را محكوم كرد. پس از بحث و جدل درباره تعداد کشته شده‌ها، موضوع سرکوب از بعدی وسیع‌تر (تاثیر بر روابط ایالات متحده و ازبکستان و تاثیر بر جغرافیای سیاسی منطقه) بررسی شده است. کل این بخش را که از پاراگراف ۱۹ تا ۲۶ ادامه دارد می‌تواند به عنوان پیشینه و اطلاعات مرتبط با خبر (context ) تلفی بشود.
ابتدا دو نقل قول رسمی از مقامات امریکایی و ازبکستان مقابل یکدیگر قرار داده شده است. و در پی آن، در پاراگراف ۲۱ پیشینه‌ای از روابط دو کشور ذکر شده.
پاراگراف ۲۱ به خواننده کمک می‌کند تا جملات مقامات امریکایی و ازبکی را در ارتباط با چگونگی روابط دو کشور معنا بکند. در داخل یک  (context )یک نکته درباره نقل‌قول‌ها: به نقل قول نیمه مستقیم پاراگراف ۱۹ توجه کنید. آنچه داخل گیومه آمده جملاتی است که عینا از دهان بوچر نقل شده است. نقل‌های نیمه مستقیم را با وسواس به کار ببرید. چون تعدد آن‌ها ممکن است خواننده را گیج کند. در ضمن وقتی از نقل قول‌های مستقیم یا نیمه مستقیم استفاده کنید که بخواهید علاوه بر معنای جمله واژه‌ها و عبارات را نیز عینا نقل قول کنید.
۲۰ پرزيدنت كريم‌اف سه‌شنبه در كنفرانسي خبري واكنش نشان داد و گفت كه بوچر «بايد همين اصول را در مورد خودش و كشورش به كار ببندد اگر آن جنگ هايي را كه دولت امريكا در آن‌ها شركت مي‌كند، در نظر بگيريد.»
 ۲۱ ايالات متحده پايگاهي نظامي در ازبكستان دارد كه از آن براي پشتيباني از عملياتش در افغانستان استفاده مي‌كند، و دولت بوش اين كشور آسياي مياني ۲۶ ميليون نفري را متحد مهم خود مي‌داند.
 ۲۲ برخي از ناظرها احتمال مي‌دهند اتفاقات اخير مي‌تواند موجب محدود شدن ارتباط امريكا و ازبكستان بشود و تاشكند را به سمت گسترش دوباره روابط با روسيه هدايت كند.
۲۳ ميخائيل مارگلف، رئيس كميته امور خارجه مجلس اعلاي پارلمان روسيه به ايتارتاس گفت كه درگيري‌ها در انديجان و واكنش ايالات متحده مي‌تواند تاثيرات گسترده‌‌اي بر جغرافياي سياسي منطقه داشته باشد.

آقای هولی این تئوری را که اتفاقات اخیر ممکن است باعث تیرگی روابط امریکا و ازبکستان بشود با نقل قول‌های آورده شده در پاراگراف ۲۳ تا ۲۶ محکم کرده است.

نگاهی به نحوه آوردن نقل قول‌ها از آقای مارگلف
در پاراگراف‌های ۲۳، یک نقل قول غیر مستقیم،
در پاراگراف ۲۴، یک نقل قول مستقیم،
در پاراگراف ۲۵، یک نقل قول نیمه مستقیم و
در پاراگراف ۲۶ یک نقل قول مستقیم اما رها شده (بدون ذکر منبع) از آقای مارگلف نقل شده است.
نقل قول پاراگراف ۲۶ از همان نقل قول‌هایی است که وقتی می‌خواهیم از تکرار منبع خبر خودداری کنیم به کار گرفته می‌شود. شیوه کار به این شکل است که این نقل قول «حتما» باید در پی پاراگرافی بیاید که در آن منبع خبر ذکر شده باشد. دیگر این که، نقل قول حتما باید داخل گیومه قرار بگیرد.
یک مثال دیگر از چگونگی آوردن مشخصات یک منبع خبر:
در اولین جایی که نام مارگلف آمده، نام، نام خانوادگی و سمت او (پاراگراف ۲۳) آمده است.
دومین نقل قول: مارگلف گفت. (تنها به نام فامیل اشاره شده)
سومین نقل قول: او گفت.
چهارمین نقل قول: یک نقل قول از او به شکل رها شده و در پاراگرافی جداگانه داخل گیومه آمده.
این نوع ذکر مشخصات شیوه‌ای متداول است که تقریبا در بسیاری از کتاب‌های راهنمای خبرنویسی پیشنهاد شده است.
در آوردن مشخصات آوردن نام و سمت را یک بار بیاورید. و در بقیه جاها فقط نام خانوادگی را بیاورید یا اگر چند پاراگراف پشت سر هم بود از ضمیر او استفاده کنید.
اگر خواستید دوباره در بخش دیگری از گزارشتان دوباره نقل قولی مثلا از آقای مارگلف بیاورید (مثلا ده پاراگراف پایین‌تر) می‌توانید دوباره سمت آقای مارگلف را نیز ترجیحا خلاصه‌وار ذکر کنید چون ممکن است خواننده فراموش کرده باشد که این آقای مارگلف چه کسی بود.
مارگلف از پارلمان روسیه گفت …
در ضمن، دوباره دقت کنید که در این گزارش نیز از عباراتی مثل تاکید کرد، تصریح کرد، اصرار ورزید و مثل این‌ها اجتناب شده و از کلمه «گفت» که بار خنثی دارد و غرض‌ورزانه نیست همواره استفاده شده است.

۲۴ «وقايع اخير، دولت كريم‌اف را مجبور خواهد كرد تا اولويت‌هاي ژئوپليتيكي را به سود روسيه شتاب بدهد،» مارگلف گفت.
۲۵ ازبكستان يكي از امريكايي‌ترين كشورهاي آسياي ميانه تلقي مي‌شود، اما حالا اين احساس به وجود آمده كه ايالات متحده «نتوانسته يا نمي‌خواسته از دولت كريم‌اف در مقابل تهديدات حمايت كند،» او گفت.
۲۶ «تاشكند به دنبال متحدان ديگري خواهد گشت كه بتوانند ثبات منطقه‌ را تضمين كنند.»
۲۷ طالب يعقوبف، رئيس انجمن حقوق بشر ازبكستان، در گفت‌وگويي تلفني از تاشكند گفت، ادامه تظاهرات اجتناب‌ناپذير است.
۲۸ «مردم نارضايتي خود را بيان خواهند كرد،» او گفت. «من نمي‌توانم بگويم كه آن صلح‌آميز يا همراه با خشونت خواهد بود. مردم به خيابان‌ها خواهند آمد و تظاهرات خواهند كرد. در انديجان، مقامات نشان داده‌اند كه چطور ممكن است در آينده از خود واكنش نشان بدهند.» دو پاراگراف آخر هم برای این که بدانیم موضوع تمام شده نیست. و داستان ازبکستان به همین جا تمام نمی‌شود.
###

  Bruce D. Itule/Douglas A. Anderson, (2000), News Writing and Reporting for Today’s Media, McGraw-Hill, United States, 5th Edition

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *