گزارش ششم: مقام‌های ازبکستان روايت كشتار را تغيير مي‌دهند

آنچه ‌می‌خوانید تحلیل گزارش‌های دنباله‌دار روزنامه لس‌آنجلس تایمز درباره ناآرامی‌های ازبکستان در سال ۲۰۰۵ میلادی است. در این بررسی‌ها هفت گزارش انتخاب شده و ترجمه کامل آنها به همراه تحلیل ارائه شده است. در ترجمه گزارش‌ها قواعد نشانه‌گذاری و پاراگراف‌بندی انگلیسی را مثل متن اصلی نگه‌داشته‌ام. برای همین، گاه جمله‌ها غیرفارسی به نظر می‌رسد. هدف از این کار صرفا آشنا کردن مخاطب فارسی‌زبان با شیوه نگارش خبر به زبان انگلیسی بوده است. بدیهی است که در زبان فارسی هر جا چنین ساختارهایی سخت‌هضم یا نامانوس به نظر برسد، آنها را روان‌تر می‌نویسیم.

گزارش خبری: ۱۱۳۰ کلمه:


مقام‌های ازبکستان روايت كشتار را تغيير مي‌دهند

دولت گفته بود كشته شده‌ها مسلح بودند. حالا مي‌گويد برخي غير مسلح بودند اما توسط شورشيان كشته شدند، نه ارتشي‌ها.
ديويد هولي و سرجئي ال. لوئيكو
نويسندگان لوس‌آنجلس تايمز
مه ۱۹، ۲۰۰۵
 ۱ تاشكند، ازبكستان – دولت چهارشنبه حكايت خود را تغيير داد كه مردم چگونه در سركوب هفته گذشته كشته شدند، و گفت بيش از ۱۰۰ نفر از مردم عادي در انديجان در شرق ازبكستان كشته شدند، اما پافشاري كرد كه آن‌ها به دست شورشيان كشته شدند، نه ارتشي‌ها.

زاویه خبر (News_Angle یا News_Peg در امریکا) در این گزارش نیز جالب است. نکته جالب‌تر از همه این است که آقای هولی و لوئیکو با توجه به گفته‌های پیشین مقامات ازبک خبر خود را تنظیم کرده‌اند:

دولت قبلا گفته بود که ارتشی‌ها فقط شبه‌نظامی‌ها را کشته بودند. حالا دولت دارد می‌گوید مردم عادی هم کشته شده‌اند. به این ترتیب، می‌توانیم از این زاویه خبر را ببینیم که «دولت حکایت خود را از چگونگی قتل عام تغییر داده» و حالا دارد قصه‌ جدیدی را روایت می‌کند.

اگر این خبر بدون توجه به اطلاعات پیشین تنظیم می‌شد کسانی که خبر را دنبال نکرده بودند نمی‌فهمیدند که دولت دارد درباره سرکوب اطلاعات ضد و نقیض می‌دهد.

آن‌وقت لید خبر چنین خوانده می‌شد:

«دولت ازبکستان گفت بیش از ۱۰۰ نفر از مردم در ازبکستان به دست شورشیان کشته شدند.»

به این ترتیب، باز در اینجا پیشینه و اطلاعات مرتبط با خبر (context ) کمک می‌کند تا به جای این که تکه پاره‌هایی از اطلاعات به دستمان برسد، مشخص شود که قضیه «واقعا» از چه قرار بوده است.

اگر گزارشگر لوس‌آنجلس تایمز نیز اعتنایی به اطلاعات پیشین نمی‌کرد نمی‌توانست این را بازگو کند که دولت دارد قصه سرکوب را تغییر می‌دهد.
در عصر اطلاعات می‌گویند، داده‌های اطلاعات به خودی خود معنا ندارند و تنها وقتی کنار یکدیگر قرار می‌گیرند معنا پیدا می‌کنند. مثال «حضور ایران در المپیک» را که در مقدمه ذکر شده دوباره بخوانید.

۲ سه‌شنبه، دادستان كل ازبكستان رشيد كديرف گفت ۱۶۹ نفر زماني كه نيروهاي دولت با هزارها تظاهركننده و شبه‌نظامي درگير شدند كشته شدند. در بين كشته شدگان ۲۳ نظامي و تظاهركننده مسلح ديده مي‌شود، او گفت. ابتدا اظهارات روز سه شنبه دولت که هر کسی کشته شده سلاح داشته. به پاراگراف ۲ و ۳ توجه کنید.
 ۳ «هر كسي كه كشته شده سلاح داشته،» كديرف در كنفرانسي خبري در تاشكند، پايتخت، در حالي این را گفت كه پرزيدنت اسلام اي. كريم‌اف كنار او ايستاده بود. با توصیف این صحنه که کریم‌اف نیز کنار کدیرف ایستاده بوده، مشخص می‌شود که آقای رییس‌جمهور نیز گفته‌های کدیرف را تائید می‌کند.
۴ چهارشنبه، وزير كشور ازبكستان ذاكر الماتف به ديپلمات‌ها و خبرنگارهايي كه در بازدیدی به شدت كنترل شده به انديجان برده شده بودند گفت «تبهكاران ۱۰۰ نفر از مردم عادي را كشتند و هشت نفر ديگر در شليك‌هاي پراكنده كشته شدند،» خبرگزاري روسي ايتارتاس گزارش داد. سپس اظهارات روز چهارشنبه دولت که با اظهارات روز سه‌شنبه فرق می‌کند: دیگر هر کسی کشته شده سلاح نداشته. مردم عادی هم کشته شده‌اند، اما شبه‌نظامی‌ها آن‌ها را کشته‌اند.
 ۵ چنین به نظر رسید  دولت ديگر بيش از اين نتوانسته رد كند كه بسياري از مردم غير مسلح كشته شده بودند.
۶ فعالان حقوق بشر و ديگران در انديجان مي‌گويند۳۰۰ تا ۵۰۰ نفر در درگيري‌های جمعه كشته شدند، بيشتر آن‌ها مردم غيرنظامي بودند كه توسط ارتش كشته شدند. شاهدها در انديجان به رسانه‌هاي غربي، شامل لوس‌آنجلس تايمز، نيز گفته‌اند، كه بسياري از شورشيان مسلح در درگيري حضور داشته‌اند. از این جا به بعد، قضیه اظهارات ضد و نقیض کنار گذاشته شده و پیشینه و اطلاعات مرتبط با خبر (context ) ارایه شده. هر جا هم که اطلاعات جدیدی در دسترس بوده، پیشینه و اطلاعات مرتبط با خبر به روز شده است.
در اینجا آقای هولی می‌گوید که شاهدها و فعالان حقوق بشر می‌گویند مردم عادی هم کشته شده‌اند و در پاراگراف هفتم نیز ذکر می‌کند که مخالفان هیچ‌کدام از روایت‌های دولت را قبول ندارند. و بعد از قول مخالفان که اظهارات دولت را رد می‌کنند نقل قول آورده است.
این جملات به روشن شدن قضیه و قضاوت خوانندگان درباره اظهارات دولت کمک می‌کند.
دقت کنید که لوس‌آنجلس تایمز نگفته است که دولت دروغ می‌گوید یا دولت راست می‌گوید. این روزنامه تنها با مقایسه اظهارات پیشین و جدید دولت را کنار هم قرار داده و به این نتیجه رسیده که دولت اظهارات خود را «تغییر» داده است. اطلاعاتی که در پاراگراف ۶ تا ۸ گنجانده شده  خواننده را به این سمت سوق می‌دهد که گفته‌های دولت را باور نکند. اما لوس‌آنجلس تایمز تنها نقل قول‌ها را آورده و قضاوت را درباره این که دولت راست می‌گوید یا دروغ به عهده خواننده‌ها گذاشته است.
این نمونه بسیار خوبی از یک گزارش عینی است که گزارشگر با آوردن اطلاعات و نقل‌قول‌هایی که به سلیقه او زیر هم چیده شده‌اند برداشت خود را نیز منتقل کرده است. اما باز توجه کنید که گزارشگر با استفاده از «ابزار عینی»، (مثل آوردن نقل قول‌هایی از دو طرف درگیر) برداشت خود را ذکر کرده است.
 ۷ منتقدان دولت هر دو گزارش دولت را درباره كشته شده‌ها رد كرده‌اند.
۸ «هيچ كدام از مردمي كه من مي‌شناسم، چه ازبك و چه روس، قصه‌هاي دولت را كه بيش از ۱۰۰ نفر از مردم انديجان به دست شورشي‌ها كشته شده‌اند باور نمي‌كنند،» آلكساندرا تيخونووا، ۳۳، كاسبي روس در تاشكند كه لوازم دستِ دوم مي‌فروشد، گفت. «اگر شبه نظامي‌اي آنجا بوده‌ باشد، آن‌ها حداكثر قصد داشته‌اند روي حمايت مردم بدبخت حساب كنند. آن‌ها روي مردم آتش نمي‌كنند. اين كارِ نيروهاي دولتي است.»
۹ وقايع انديجان زماني اتفاق افتاد كه مبارزان مسلح پنج‌شنبه شب هفته قبل به يك پست ايست‌بازرسي پليس حمله كردند، آلماتف چهارشنبه به خبرنگارها گفت، بنا به گزارش خبرگزاري روس اينترفاكس. «۳۵ تا ۴۰ شبه‌نظامي بودند،» آلماتف گفت. «آن‌ها كلاشينكف داشتند و مسلسل‌ها و ساير سلاح‌هاي ثبت شده پليس را ربودند.» پاراگراف ۹ تا ۱۱ بخش دیگری از ماجرا را به قول یک مقام دولت ازبک روایت می‌کند.
در مقابل این گفته‌ها نیز دوباره در پاراگراف ۱۲ جملاتی از مخالفان قرار داده شده تا خواننده بتواند هر دو روایت ماجرا را خوانده و خود قضاوت کند.
آلماتف گفته مردم را شبه‌نظامیان مجبور کردند که در تظاهرات شرکت کنند. اما مخالفان می‌گویند مردم خودشان در اعتراض به فقر در تظاهرات شرکت کردند.
۱۰ كمي‌ديرتر در همان شب، شبه‌نظامي‌ها به زنداني حمله مي‌كنند و بسياري از زندانيان را، شامل ۲۳ كاسب سرشناس كه به اتهام تندروي اسلامي و ارتباط با گروهي به نام اكرميه در زندان بودند آزاد مي‌كنند. سپس، برخي از شبه‌نظاميان ساختماني دولتي را در مركز انديجان تصرف مي‌كنند.
۱۱ آلماتف گفت اهالی محل روز بعد مجبور شدند در يك راهپيمايي نزديك ساختماني كه تسخير شد شركت كنند، اينترفاكس گزارش داد. «شورشيان در قطر ميدان موضع گرفتند تا نگذارند كه مردم میدان را ترک کنند،» آلماتف گفت. «آنجا خبري از تظاهراتي با شعارهاي سياسي نبود.»
۱۲ بنا بر گفته‌هاي فعالان حقوق بشر و گزارشگرهاي رسانه‌هاي غربي، اما، هزارها نفر به طور داوطلبانه به اين تظاهرات پيوستند كه سخنگوها طي آن به نرخ بالاي بيكاري و استاندارد پايين زندگي اعتراض داشتند.
۱۳ «شما فقري را كه مردم را گريبانگير کرده باور نمي‌كنيد. مردم در برخي از استان‌ها مثل حيوان زندگي مي‌كنند،» تيخونووا گفت. «ما شانس آورده‌ايم كه در تاشكند زندگي مي‌كنيم. لااقل اينجا كار پيدا مي‌شود… اما در استان‌ها آن‌ها بضاعت خريد ارزان‌ترين مايحتاجشان را، مثل دارو و لباس ندارند.»
 ۱۴ محمد سوليخ، رهبر حزب ارك، يك گروه مخالف ازبك كه تحت نام حزب سياسي مجوز فعاليت ندارد، در گفت‌وگويي تلفني از اسلو گفت كه سركوب «به شكار جادوگران در ازبكستان» مي‌انجامد.  نقل قول نیمه مستقیم: »به شکار جادوگران در ازبکستان»
۱۵ «اما من فكر مي‌كنم ديگر ممكن نيست كه بشود مردم را آرام نگه‌داشت، او گفت. «مردم ديگر نمي‌ترسند.»
۱۶ دولت بوش ازبكستان را متحد مهم خود مي‌داند و در آن كشور پايگاهي نظامي براي پشتيباني عملياتش در افغانستان ايجاد كرده است. اما سوليخ از واشنگتن خواسته كه خود را از كريم‌اف دور نگه دارد. و باز هم پس ذکر آخرین تحولات نوبت به آوردن پیشینه و اطلاعات مرتبط با خبر (context ) می‌رسد. در این بخش از گزارش روابط ازبکستان با ایالات متحده امریکا بررسی شده. و این که امریکا بهتر است روابط خود را با کشوری که حقوق بشر را رعایت نمی‌کند محدود کند.
۱۷ «بايد بدانيد كه قدرت كريم‌اف بر سه پايه استوار است،» او گفت. «پايه اول پليس و نيروهاي امنيتي است، دومي ارتش است و سومي متحدان او در جنگ با ترور هستند، كه اولي‌شان ايالات متحده امريكا است. اگر يكي از اين سه پايه بريزد، رژيم فرو خواهد ريخت. ما نمي‌خواهيم كه اين فروپاشي خونين باشد. ما مي‌خواهيم مثل اوكرايني‌ها يا گرجي‌ها یا قرقيزها قدرت را به شكل دمكراتيك به دست بگيريم.»
۱۸ در آن دولت‌ها كه زماني جزو اتحاد جماهير شوروي بودند، نيروهاي مخالف در دو سال گذشته در پي اعتراضات غير خشونت‌آميز كه چاشني آن ادعاي تقلب در انتخابات بود قدرت را به دست گرفتند.  نکته مهم: برای آن‌که آقای هولی نقل قول آقای سولیخ، رهبر حزب ارک، را برای خوانندگان قابل فهم کند، در پاراگراف ۱۸ اطلاعاتی آورده تا مشخص شود این که آقای سولیخ می‌گوید ما هم می‌خواهیم مثل اوکراینی‌ها یا گرجی‌ها یا قرقیزها قدرت را به دست بگیریم یعنی چه.
هرگاه احساس کردید خواننده برای فهم بهتر خبر جدید یا یک نقل قول احتیاج به اطلاعات پیرامونی دارد در آوردن آن اطلاعات درنگ نکنید.
 ۱۹ با توجه به تمام گزارش‌هاي دريافتي، بيشتر كشته‌ها در انديجان بعدازظهر يا حوالي غروب در درگيري‌هاي جمعه و زماني كشته شدند كه ارتش سر رسيد.  پاراگراف‌های ۱۹، ۲۱ مخرج مشترکی را از گفته‌های دولت و مخالفان ارایه کرده‌اند.
۲۰ طي متفرق كردن تبهكاراني كه به انديجان حمله كردند، ۱۰۰ مجرم دستگير شده و ۲۶۹ مسلسل ضبط شد،» آلماتف گفت.
۲۱ مقامات دولتي و فعالان حقوق بشر در انديجان گفته‌اند زماني كه درگيري‌ها آغاز شد، شبه‌نظامي‌ها ساختمان تسخير شده را به همراه گروگان‌ها ترك كردند. گزارش‌هاي مختلف، از سوي مقامات و فعالان، احتمال مي‌دهند تعداد زيادي از افراد زماني كه ارتش و شبه‌نظاميان درگير شدند كشته شده باشند.
۲۲ آلماتف چهارشنبه گفت گروگان‌ها شامل زنان و كودكاني بودند كه غرق بنزين شده بودند.  در این جا نیز باز نقل قولی از آلماتف و در پی آن نقل قولی از یک رهبر مخالف دولت که گفته‌های آلماتف را رد می‌کند.
۲۳ تورسون ‌خوج‌هايف، رهبر سابق حزب ارك در انديجان كه حالا خود را يك «كارشناس مستقل» مي‌نامد، در گفت‌وگويي تلفني از انديجان گفت، فكر مي‌كند خانواده ۲۳ كاسب سرشناس در يورش به زندان و آزاد كردن آن‌ها شركت كرده باشند.
۲۴ «من مي‌فهمم آن‌ها چه مي‌كشيده‌اند، اما اين غير ممكن است كه به اين شيوه اقدام كرده باشند،» او گفت. «كمي بعد، آن افراد ساختمان دولتي را تسخير كردند، و زماني كه ساختمان را ترك مي‌كردند واقعا گروگان‌هايي را همراه بردند، اما هيچ‌كس باور نمي‌كند كه آن‌ها سر و كله زنان و كودكان بنزين ريخته باشند … وقتي به حرف مقامات گوش مي‌دهيد، تنها مي‌توانيد ۵% آنچه را كه به ما مي‌گويند باور كنيد.»
 ۲۵ آن ۲۳ كاسب سرشناس در انديجان اشخاص محترمي بودند، و فعالان حقوق بشر بازداشت و محاكمه آن‌ها را محكوم كرده‌ بودند. باز برای معنادار شدن گفته‌های ‌خوج‌هايف، در پاراگراف ۲۵ پیشینه‌ای درباره آن ۲۳ کاسب آورده شده تا خواننده بداند ‌خوج‌هايف درباره چه صحبت می‌کند.
 ۲۶ گزارش‌هاي اوليه خبر از آن مي‌داد كه حدود ۲،۰۰۰ زنداني زماني كه مبارزان به زندان حمله كردند، كشته شدند، اما عبدالكريم شادي‌يف، يكي از مقامات زندان، به خبرنگارها كه چهارشنبه از زندان بازديد مي‌كردند، گفت كه ۷۰۰ زنداني در زندان به سر مي‌برده‌اند. باز هم پیشینه و اطلاعات مرتبط با خبر به روز شده.
۲۷ حدود ۵۰۰ زنداني آزاد شدند كه ۴۰۰ نفر آن‌ها به طور داوطلبانه دوباره به زندان بازگشتند، او گفت. از ۳۰ نفر از هواداران حزب گروه اكرميه كه از زندان آزاد شدند و ۲۳ كاسب هم بين آن‌ها بودند، تنها سه نفر دوباره دستگير شده‌اند، او گفت.
۲۸ عطانظر آريفف، دبير كل حزب ارك در تاشكند، گفت خشم ناشي از محاكمه باعث درگيري‌‌ها شد. «گروهي ۵۰ نفره تحصني را در ۱۱ مه سازمان‌دهي كردند،» او گفت.
 ۲۹ «روز ۱۲ مه، برخي از آن‌ها كتك خوردند، اتومبيل برخي ديگر ضبط شد، و برخي بازداشت شدند. يك نارضايتي آرام تبديل به عمليات مسلحانه شد.»
###
لوئيكو از تاشكند گزارش داد و هولي از مسكو. ياكوف ريژاك در دفتر لوس‌آنجلس تايمز در مسكو به تهيه اين گزارش كمك كرد.

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *